فارسى من كوشاد و عربى من كف الذئب - دوا الخيه و قبطى الملك است . در كتب طب سنتى بمن جنطييانا كه معرب زانسياناى لاتينى است گفته اند، و چنانچه مى گويند اين نام منسوب به پادشاهى است بنام جنطين كه براى اولين بار با استفاده از من شفا يافت . من بيش از ششصد نوع دارم ، نوع معروف آن جنطيياناى رومى است كه در ايران نمى رويد، ولى نوعى شبيه به آن در شمال ايران مخصوصا شمال غربى آذربايجان - قره داغ - حسن بگلو - كاليبار و كوه هاى اهر مى رويد و در كتب سنتى آنرا جرمغانى خوانده اند. نوع ايرانى من گياهى است علفى پايا كه ارتفاع آن 10 تا 15 سانتى متر است ، ساقه آن بصورت استوانه اى ضخيم مى باشد. علاوه بر ايران در اروپا و قفقاز نيز مى رويد و به آن جنطيياناى صليبى و يا صليبك (صليب كوچك ) مى گويند - برگهاى من دراز - نك تيز بوده پنج رگبرگ متمايز دارد. گلهاى من زيبا، آبى رنگ مايل به خاكسترى بصورت مجتمع در كنار برگها ظاهر مى شود. مرا بعلت زيبائى گلهايم پرورش مى دهند. قسمت مورد استفاده ى من بيشتر ريشه گياه من است كه تب بر بوده ، و سابقا از آن براى معالجه ى هارى استفاده مى كردند. محمد بن زكرياى رازى و شاگردان او بنوع ايرانى من عقيده ى زيادى داشته ، و آنرا داروى بسيار مفيدى مى دانستند و در بسيارى از امراض استفاده ى آنرا توصيه كرده اند، و در ساختن پادزهرها از آن و عصاره آن استفاده مى نمودند. نوع رومى من از داروهاى مقوى تلخ بوده ، و اشتهاآور است و با اين كه مسهل نيست دفع را تسهيل مى نمايد، و آنرا براى معالجه ى مالاريا و دفع كرمك اطفال تجويز مى نمايند. ريشه من قابض بوده و پاك كننده معده است و گرفتگى روده ها را باز مى كند و قلب را از زيان سموم حفظ مى نمايد. پيشاب آور و مخرج حنين است . پادزهر حشرات است ، و از دوستان كبد بوده ، ورم آنرا برطرف مى كند، خوردن يك مثقال عصاره ى ريشه ى من جهت تسكين درد پهلو و شكم و پيچيدگى اعصاب مفيد مى باشد. ضماد ريشه ى من با سركه جهت از بين بردن لكه هاى جلدى سودمند مى باشد، و گويند ماليدن آن با حنا در كف دست قاطع خون قاعدگى است . داروسازان سنتى ايران عصاره ى ريشه ى مرا در شيافهاى مسكن خود وارد كرده و اثر آنرا برابر با ترياك سياه مى دانستند، ترياك سياه چنانچه قبلا خود را در كتاب زبان خوراكيها معرفى كرده است ، شيره ى نوعى شقايق است كه در دامنه ى كوه هاى البرز بعمل آمده و بعلت داشتن تبائين يكى از مسكن هاى بسيار قوى است ، و با آن ميتوان تركيباتى ساخت كه هزار برابر مرفين قدرت تسكين دهنده داشته باشد. ربيع اخوين در كتاب راهنماى دانشجويان پزشكى كه نخستين كتاب طبى بزبان فارسى است و در قرن چهارم هجرى نوشته شده است ، نسخه هائى جهت معالجه امراض سنگ كليه - سياتيك - ورم طحال و چند بيمارى ديگر تجويز كرده كه در همه ى آنها جنطييانا وارد شده است .